تئاتر جایی نیست که چیزی را نشان دهیم، جایی است که چیزی را تجربه میکنیم.
یوجینیو باربا کیست؟ | زندگی، اندیشه و تأثیر او بر تئاتر معاصر جهان
یوجینیو باربا (Eugenio Barba) یکی از تأثیرگذارترین کارگردانان، نظریهپردازان و پژوهشگران تئاتر معاصر جهان است که نام او با مفاهیمی چون تئاتر تجربی، انسانشناسی تئاتر و تئاتر آزمایشگاهی گره خورده است. باربا بنیانگذار گروه تئاتری مشهور اودین تئاتر (Odin Teatret) و همچنین پایهگذار رشته مهم انسانشناسی تئاتر به شمار میرود.
زندگینامه یوجینیو باربا
یوجینیو باربا در سال ۱۹۳۶ در جنوب ایتالیا متولد شد. او در جوانی به نروژ مهاجرت کرد و سپس برای تحصیل در رشته تئاتر به لهستان رفت. در آنجا شاگرد مستقیم یرژی گروتفسکی، کارگردان افسانهای تئاتر فقیر، شد؛ تجربهای که نقش تعیینکنندهای در شکلگیری اندیشههای هنری باربا داشت.
پس از جدایی از گروتفسکی، باربا مسیر مستقل خود را آغاز کرد و در سال ۱۹۶۴ گروه اودین تئاتر را در نروژ تأسیس نمود؛ گروهی که بعدها به دانمارک منتقل شد و به یکی از مهمترین مراکز تئاتر تجربی جهان تبدیل گشت.
اودین تئاتر؛ قلب اندیشههای یوجینیو باربا
اودین تئاتر تنها یک گروه نمایشی نیست، بلکه یک آزمایشگاه دائمی برای پژوهش در بدن بازیگر، فرهنگهای نمایشی و آیینهای نمایشی ملل مختلف است. یوجینیو باربا در این گروه، تمرکز ویژهای بر آموزش بازیگر، نظم بدنی، حضور صحنهای و ارتباط میان تئاتر و فرهنگ دارد.
آثار اودین تئاتر اغلب فراتر از روایت خطی هستند و از موسیقی، حرکت، آواز، اسطوره و آیین بهره میبرند؛ سبکی که امضای شخصی باربا محسوب میشود.
انسانشناسی تئاتر از دیدگاه یوجینیو باربا
یکی از مهمترین دستاوردهای فکری یوجینیو باربا، معرفی مفهوم انسانشناسی تئاتر (Theatre Anthropology) است. این شاخه به بررسی اصول مشترک رفتار بازیگران در فرهنگهای مختلف میپردازد؛ از تئاتر شرق آسیا گرفته تا آیینهای آفریقایی و تئاتر غرب.
باربا معتقد است که بدن بازیگر، پیش از بیان کلامی، حامل معناست و تکنیکهای بدنی در فرهنگهای مختلف دارای شباهتهای بنیادین هستند. این دیدگاه تأثیر عمیقی بر آموزش تئاتر در سراسر جهان گذاشته است.
تأثیر یوجینیو باربا بر تئاتر ایران و جهان
اندیشههای یوجینیو باربا در ایران نیز تأثیر گستردهای داشته و بسیاری از کارگردانان و پژوهشگران تئاتر از مفاهیم او الهام گرفتهاند. کارگاهها، ترجمه آثار و اجرای نمایشهایی با رویکرد انسانشناسانه، نشاندهنده نفوذ عمیق تفکر باربا در تئاتر معاصر ایران است.
در سطح جهانی، باربا بهعنوان یکی از چهرههای مرجع تئاتر قرن بیستم و بیستویکم شناخته میشود و همچنان منبع الهام نسلهای جدید هنرمندان تئاتر است.
جمعبندی
یوجینیو باربا تنها یک کارگردان نیست، بلکه معمار نوعی نگاه نو به تئاتر است؛ نگاهی که بدن، فرهنگ، آیین و انسان را در مرکز توجه قرار میدهد. شناخت باربا، به معنای درک عمیقتر از تئاتر معاصر و ظرفیتهای بیپایان آن است.
